Το αίτημα της φιλολόγου σε μένα και την Ιωάννα για το άρθρο σχετικά με την αρχαία ελληνική για το περιοδικό του σχολείου κατέληξε στις πάρακάτω γραμμές
Αρχαία ελληνικά, ένα δύσκολο μάθημα
φτιαγμένο για να ταλαιπωρεί τους μαθητές, ή ένας ενδιαφέρον τομέας για να
μελετήσει κανείς?
Σε κάθε μαθητή Α’ λυκείου δίδεται μία
λίστα με τα μαθήματα που θα επιλέξει να «υποστεί» την επόμενη σχολική χρονιά.
Τα κουτάκια δίπλα στις λέξεις «αρχαία ελληνικά» μένουν συνήθως κενά, καθώς όλο
και λιγότεροι μαθητές «τολμούν» να τα γεμίσουν.
Τα τμήματα με επιλογή τα αρχαία ελληνικά
απαρτίζονται αποκλειστικά από μέλλοντες δικηγόρους, ψυχολόγους και μερικούς,
υπό εξαφάνιση, φιλολόγους. Η καλλιέργεια που μπορεί να προσφέρει η γνώση της
αρχαία ελληνικής αφήνει τους πλείστους παγερά αδιάφορους καθώς άλλο μόρφωση και
άλλο καλλιέργεια.
Για
τους μαθητές του πρακτικού, τα αρχαία αποτελούν παπαγαλία, εύκολη λύση. Δεν
δοκίμασαν βλέπετε ποτέ, να συνδυάσουν το συντακτικό με τη γραμματική…. Είναι
κοινώς αποδεκτό ότι η εκμάθηση της αρχαία ελληνικής οξύνει την κριτική σκέψη
ενώ εξασκεί τις ικανότητες οργάνωσης του μαθητή. Ο νομπελίστας φυσικός Β.
Χάιζενμπεργκ είπε: «η μεγαλύτερη πνευματική μου άσκηση ήταν η θητεία μου στην
αρχαία ελληνική». Η συστηματική μελέτη και η απόλυτη συνέπεια καθίστανται
απαραίτητα συστατικά για την επιτυχία.
Και ενώ
σε μας προκαλεί γέλιο ή και κλάμα καμιά φορά, η άγνοια του… ποιος έγραψε την
«Ομήρου Ιλιάδα»: τα αρχαία ελληνικά διδάσκονται στα πιο σπουδαία πανεπιστήμια
του κόσμου και στα σχολεία πολλών ευρωπαϊκών χωρών! Βλέπετε από τη μία το ευρωκοινοβούλιο
χρησιμοποιεί ως ερώτηση γνώσεως στα μαθητικά του προγράμματα «Ποιος είπε «Εν
οίδα ότι ουδέν οίδα» κι εμείς αναρωτιόμαστε ακόμα; «ποιος άραγε ήταν ο Σωκράτης;»
Κάθε κλάδος, κάθε επιστήμη μπορεί να βρει χρήσιμη βιβλιογραφία κάνοντας αναγωγή στην αρχαία ελληνική καθώς οι μαθηματικοί ξεκίνησαν από το Θαλή και τον Πυθαγόρα, οι φυσικοί χρωστούν πολλά στον Αριστοτέλη και τον Αρχιμήδη. Η Θέτις ακόμα δέχεται τους όρκους των δικηγόρων, ενώ κάθε πτυχιούχος γιατρός έχει δώσει τον όρκο του Ιπποκράτους. Οι επίδοξες Μήδειες και οι επίδοξοι Αγαμέμνονες που ονειρεύονται να παίξουν στην Επίδαυρο και στο Ηρώδειο οφείλουν μεγάλες ευχαριστίες στο Σοφοκλή τον Αισχύλο, τον Ευριπίδη και τον Αριστοφάν.
Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός και κατ’
επέκτασην η γλώσσα συνδυάζεται άμεσα με την κουλτούρα το πνεύμα, τον ανθρωπισμό
και τη γνώση. Επί αναγέννησης, όταν έγινε στροφή προς τους ανθρωπιστικούς
κλάδους ο ρόλος των αρχαίων ελληνικών ήταν μείζων.
Είναι τουλάχιστον τρομακτικό να ακούς
δημοσιογράφους, πολιτικούς και πόσο μάλλον μαθητές να αναφέρονται σε κάποιο
«φωνήεν-το» ή στους στρατιώτες του «δεύτερου παγκόσμιου πόλεμου» ή ακόμα σε κάτι που «έλπιζαν» να συμβεί…. Και
τα «λάθη» αυτά, επαναλαμβάνονται, και επαναλαμβάνονται με αποτέλεσμα την
«καθιέρωση τους». Το μάθημα λοιπόν των αρχαίων ελληνικών, η εξοικείωση με τη
γλώσσα, συμβάλει στον τερματισμό τέτοιων φαινομένων που κατακερματίζουν τη
γλώσσα μας. Πέραν της σωστής χρήσης της γλώσσας, βοηθούν στη βελτίωση της
ορθογραφίας καθώς εμβαθύνουν στην ετυμολογία των λέξεων. Συν τοις άλλοις
συμβάλλουν στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου πράγμα ιδιαίτερα χρήσιμο ακόμα και
στο μάθημα των νέων ελληνικών.
Τα αρχαία ελληνικά δεν αποτελούν ξένη
γλώσσα, κάτι άγνωστο και «άσκοπα δύσκολο», εν αντιθέση με τις πεποιθήσεις
πολλών. Τα αρχαία ελληνικά είναι… ελληνικά, τα ελληνικά σε παλιότερη μορφή. Εν
αρχή η μελέτη της αρχαίας ελληνικής γλώσσας συνάδει φυσικά και με τη μελέτη της
ελληνικής ιστορίας, του ελληνικού πολιτισμού και της εξέλιξης της κουλτούρας.
Επιπρόσθετα μαθαίνοντας αρχαία αντιλαμβανόμαστε την αρχαιοελληνική προέλευση
πολλών ιδιωματικών στοιχείων και πόσον μάλλον της κυπριακής διαλέκτου. Είναι
πολλά τα στοιχεία που δεν έχουμε αλλάξει, λόγου χάρη, το χαρακτηριστικό «ν» το
οποίο προσθέτουμε ευθαρσώς ως κατάληξη. Η χρήση της φράσης «έδοξεν μου» δε μας
έδοξεν τυχαία καθώς προέρχεται από το αρχαίο «δοκέω-δοκῶ» τοπερ
μεθερμηνευόμενον εστί: πιστεύω, νομίζω, θεωρώ και λοιπά συναφή.
Εν τέλει η μείωση των μαθητών που επιλέγουν
το μάθημα είναι σίγουρα ζημιογόνα τόσο για τη γλώσσα όσο και για τον πολιτισμό…
Άρτεμις και Ιωάννα
